Edinilmiş mallara katılma rejimi TMK. m.225 hükmünde düzenlenen hallerden birisi ile sona erdikten sonra, TMK.m.228/I hükmüne göre eşlerin malvarlığı değerleri, kişisel mal ve edinilmiş mal olarak iki grupta değerlendirilir. Eşlerin malvarlığı değerleri mal gruplarına özgülendikten sonra öncelikle mevcut edinilmiş mallar ortaya konur. Artık değer hesabı için, TMK. m.229 hükmü gereği “eklenecek değerler” edinilmiş mallara eklenir. Bu eklemeden sonra, TMK.m.230 hükmü gereği, edinilmiş mallar ile kişisel mallar arasındaki değer kaymalarının karşılığını oluşturan “denkleştirme alacağı” belirlenir.
TMK. m.229 ve m.230 hükümleri çerçevesinde artık değer hesabı TMK.m.231 hükmüne göre, “Artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. (2) Değer eksilmesi göz önüne alınmaz.” şeklinde yapılır. Eklenecek değerler ve denkleştirme alacağı sonucunda bulunan toplam değerden edinilmiş mallara ilişkin borçlar çıkarılarak bir net değer (bu hesaplar her bir eş açısından ayrı ayrı yapılır) bulunur. Bu net değer pozitifse, bu değer üzerinde diğer eşin katılma alacağı doğmuş demektir. Eğer hesaplama sonucu edinilmiş mallarla ilgili bir artık değerin ortaya çıkmaması yani negatif olması halinde bu nazara alınmaz. Tasfiye anında yapılan tüm bu işlemler esas itibariyle katılma alacağının belirlenmesi için yapılır. Katılma alacağı nispi hak niteliğindeki bir para alacağıdır. Eşlerin katılma alacağı hakkına sahip olabilmesi için, eşlerden birinin diğerine gözle görülür bir somut maddi katkısının varlığı aranmaksızın, edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanıyor olması yeterlidir.
Başka bir anlatımla artık değer; eklenecek değerler, denkleştirme alacağı ve edinilmiş malların toplamından, bu mallara ilişkin borçlar çıkarılması ile hesaplanır. Artık değer hesabı matematiksel bir işlem olduğu için, eşlerin malvarlığı değerlerinin parasal karşılığı tespit edilerek artık değer hesabı yapılır. Kanun koyucu, malvarlığı değerlerinin nasıl parasal karşılığının hesaplanacağı hususunu TMK.m.232-235 arasında hükme bağlamıştır. Buna göre, mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki sürüm değerleriyle hesaba katılırlar. Mal rejimi sona erdiğinde mevcut olmayan, eklenecek değerler kapsamında hesaplamaya dahil edilen edinilmiş malların parasal değerleri de üçüncü kişiye devir tarihindeki değerleri esas alınarak hesaplanacaktır.
Dipnot
*“Evlilik içinde 01.01.2002 tarihi sonrası eşlerden biri adına edinilen mal varlığı üzerinde diğer eşin yasadan kaynaklanan artık değerin yarısı oranında katılma alacağı isteme imkânı bulunmaktadır (TMK’nın 231, 236/1.m.). TMK’nın 222. maddesi gereğince, belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Bir eşin bütün mallarının aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal olarak kabul edilmesi gerekir. Katılma alacağı bakımından talepte bulunan eşin çalışıp çalışmaması veya herhangi bir katkıda bulunup bulunmamasının bir önemi de yoktur. Katılma alacağı yasadan kaynaklanmaktadır. Bu tür davalarda, eklenecek değerlerden (TMK.m.229) ve denkleştirmeden (TMK.m.230) elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere edinilmiş malın
(TMK.m.219) toplam değerinden mala dair borçlar çıkarıldıktan sonra kalan artık değerin (TMK.m.231) yarısı üzerinden (TMK.m.236/1) tarafların kazanılmış hakları da dikkate alınarak katılma alacağının hesaplanması gerekir. Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar bu durumları ile tasfiyeye konu edilir. (TMK.nın 231/1 m.). Söz konusu mal varlıklarının devredilmesi durumunda ise devredildiği tarih esas alınarak hesaplama yapılır (TMK.nın 235/ son m.)” HGK. 05.10.2016, E. 2016/8- 1061 K. 2016/959
*TMK. m. 231 artık değerin nasıl hesaplanacağım düzenlemektedir. Madde gerekçesinde; birinci fıkrada artık değerin, eklemelerden ve denkleştirmeden sonra elde edilecek miktarlar da katılmak suretiyle her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallarla ilgili borçlar çıktıktan sonra kalan miktardan ibaret olduğu belirtilmiştir. İkinci fıkra, yapılacak hesaplama sonucu edinilmiş mallarla ilgili bir artık değerin ortaya çıkmaması hâlinde yani değerdeki eksilme hâlinde bunun nazara alınmayacağını öngörmüştür. (Zeytin, Zafer. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Tasfiyesi. 3. Baskı. İstanbul: Seçkin Yayınevi, 2017.)
*Y.8 HD. 25.06.2013, E.2013/6051, K.2013/9973 www.sinerjimevzuat.com.tr E.T. 04.04.2019.
